محلهمحوری؛ نسخه نجات سرمایه اجتماعی فردیس
سپیدارآنلاین: گروه یادداشت
در سالهای اخیر، شهر فردیس با رشد سریع جمعیت، مهاجرت گسترده و توسعه شتابزده کالبدی مواجه بوده است. این تحولات اگرچه نشانهای از پویایی شهری است، اما در کنار خود، پیامدهایی همچون تضعیف روابط اجتماعی، کاهش حس تعلق محلی و افت سرمایه اجتماعی را نیز به همراه داشته است.
حامدمنیعی فعال فرهنگی ،رسانه ای/ در چنین شرایطی، بازگشت به رویکرد «محلهمحوری» میتواند راهکاری مؤثر برای احیای پیوندهای اجتماعی و بازسازی اعتماد عمومی باشد.
سرمایه اجتماعی، مجموعهای از اعتماد، همکاری، مشارکت و ارتباطات انسانی است که زیربنای توسعه پایدار هر جامعه محسوب میشود. شهری که شهروندان آن یکدیگر را نمیشناسند، در تصمیمگیریها مشارکت ندارند و احساس مسئولیت جمعی در آن کمرنگ است، در بلندمدت با مشکلات اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی مواجه خواهد شد. متأسفانه نشانههای این وضعیت در برخی محلات فردیس قابل مشاهده است. محلهمحوری بر این اصل استوار است که محله، کوچکترین و در عین حال مهمترین واحد زندگی شهری است. اگر مدیریت شهری بتواند برنامهریزی، خدماترسانی و تصمیمسازی را بر پایه محلات سامان دهد، زمینه مشارکت واقعی شهروندان فراهم میشود. در چنین الگویی، مردم تنها دریافتکننده خدمات نیستند، بلکه به کنشگران فعال توسعه محله تبدیل میشوند.
اجرای سیاستهای محلهمحور میتواند پیامدهای مثبت متعددی برای فردیس به همراه داشته باشد. افزایش مشارکت مردمی در حل مسائل محلی، تقویت هویت محلهای، گسترش تعاملات همسایگی و ارتقای اعتماد عمومی، از جمله مهمترین دستاوردهای این رویکرد است. برگزاری رویدادهای فرهنگی محلی، ایجاد خانههای محله، حمایت از گروههای داوطلبانه و توسعه فضاهای عمومی، از ابزارهای عملی تحقق این هدف به شمار میروند. البته باید توجه داشت که محلهمحوری بدون فراهم شدن بسترهای لازم، به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. بیاعتمادی برخی شهروندان، کمبود منابع مالی، ضعف هماهنگی نهادی و نگاه متمرکز مدیریتی، از مهمترین موانع پیشرو هستند. رفع این موانع نیازمند شفافیت، استمرار برنامهها و باور واقعی مدیران به نقش مردم در اداره شهر است.
امروز بیش از هر زمان دیگری، فردیس به تقویت سرمایه اجتماعی نیاز دارد. حل بسیاری از مشکلات شهری، از آسیبهای اجتماعی گرفته تا مسائل زیستمحیطی و خدماتی، بدون مشارکت فعال شهروندان امکانپذیر نیست. محلهمحوری میتواند پلی باشد میان مدیریت شهری و مردم؛ پلی که بر پایه اعتماد، گفتوگو و همکاری ساخته میشود. در نهایت، باید پذیرفت که توسعه پایدار، تنها با ساختوساز و پروژههای عمرانی محقق نمیشود. آینده فردیس در گرو احیای روابط انسانی، تقویت همبستگی اجتماعی و بازگرداندن روح زندگی جمعی به محلات است. محلهمحوری، اگر بهدرستی اجرا شود، میتواند نقطه آغاز این تحول باشد.