پایگاه خبری و تحلیلی سپیدار آنلاین

توسعه شهری تنها با ساخت خیابان، پل، ساختمان و اجرای پروژه‌های عمرانی محقق نمی‌شود؛ آنچه به یک شهر هویت و پویایی می‌بخشد، حضور آگاهانه شهروندانی است که نسبت به محیط زندگی خود احساس مسئولیت می‌کنند و مسائل و مطالباتشان را از مسیرهای قانونی و مدنی پیگیری می‌کنند.
مصطفی جعفری/ در چنین شرایطی، «مطالبه‌گری» نه یک رفتار تقابلی، بلکه یکی از پایه‌های مدیریت کارآمد و توسعه پایدار شهری است.شهروندی که درباره وضعیت حمل‌ونقل، ترافیک، فضای سبز، آلودگی هوا، خدمات شهری، ایمنی معابر یا کیفیت زندگی در محله خود پرسش می‌کند، در واقع بخشی از مسئولیت اجتماعی خود را انجام می‌دهد. مطالبه‌گری زمانی می‌تواند اثرگذار باشد که مبتنی بر آگاهی، اطلاعات دقیق و شناخت حقوق و مسئولیت‌های شهروندی باشد.
از سوی دیگر، مسئولان نیز باید مطالبه‌گری را فرصتی برای شناخت بهتر مسائل جامعه بدانند. فاصله گرفتن از نقدهای کارشناسی و مطالبات مردمی، نه‌تنها مشکلی را حل نمی‌کند، بلکه ممکن است فاصله میان مردم و مدیریت شهری را افزایش دهد. گفت‌وگوی مستمر میان شهروندان، رسانه‌ها و مدیران می‌تواند بسیاری از مسائل را پیش از آنکه به بحران تبدیل شوند، شناسایی و برای آنها راهکار پیدا کند.
در این میان، رسانه‌های محلی نقشی مهم بر عهده دارند. رسانه محلی بیش از آنکه صرفاً بازتاب‌دهنده اخبار باشد، می‌تواند صدای مسائل و دغدغه‌های جامعه را به گوش مسئولان برساند و در مقابل، عملکرد دستگاه‌های اجرایی را برای مردم تبیین کند. چنین نقشی زمانی مؤثر خواهد بود که رسانه از یک سو در بیان مطالبات مردم صریح و مسئولانه عمل کند و از سوی دیگر، از انتشار مطالبات غیرواقعی، شایعات و قضاوت‌های عجولانه پرهیز کند.
فرهنگ مطالبه‌گری البته نیازمند تقویت فرهنگ پاسخگویی نیز هست. نمی‌توان از مردم انتظار داشت که مسائل خود را مطرح کنند، اما پاسخ روشنی دریافت نکنند. هر مطالبه‌ای که از سوی شهروندان مطرح می‌شود، الزاماً به معنای امکان اجرای فوری آن نیست؛ اما مردم حق دارند بدانند یک درخواست در چه مرحله‌ای قرار دارد، چه موانعی پیش روی آن است و چه زمانی می‌توان انتظار نتیجه داشت.شهرهای بزرگ و در حال توسعه، بیش از هر زمان دیگری به مشارکت شهروندان نیاز دارند. مدیریت شهری بدون شناخت دقیق نیازهای محلات و بدون استفاده از ظرفیت نخبگان، معتمدان، تشکل‌های مردمی و رسانه‌ها نمی‌تواند به همه مسائل پاسخ دهد. تجربه نشان داده است هرجا مردم خود را بخشی از فرایند تصمیم‌گیری و حل مسئله بدانند، اجرای طرح‌ها نیز با همراهی بیشتری روبه‌رو خواهد شد.از این منظر، مطالبه‌گری را باید از یک واکنش مقطعی به یک فرهنگ پایدار تبدیل کرد؛ فرهنگی که در آن شهروند، مسئول و رسانه هر کدام وظیفه خود را به‌درستی انجام دهند. شهروند مطالبه‌گر باید آگاه و مسئولیت‌پذیر باشد، مدیر باید شنوا و پاسخگو باشد و رسانه باید منصف، دقیق و پیگیر عمل کند.
توسعه واقعی زمانی اتفاق می‌افتد که مردم فقط تماشاگر تغییرات شهر نباشند، بلکه در ساختن آینده آن سهم داشته باشند. شهری که در آن پرسشگری، نقد سازنده و پاسخگویی به یک رویه معمول تبدیل شود، مسیر توسعه را با اعتماد و سرمایه اجتماعی بیشتری طی خواهد کرد.