پایگاه خبری و تحلیلی سپیدار آنلاین

ربیع الاول سومین ماه قمری و از ماه های فرخنده برای شیعیان است، حادثه مهم و تاریخی لیلة المبیت، هجرت حضرت محمد (ص) از مکه به مدینه، ولادت پیامبر اکرم و امام جعفر صادق (ع) از جمله وقایع فرخنده این ماه مبارک هستند.
علت نامگذارى ماه ربیع الاول
ربیع به معنى بهار از ماده رَبع است. علت اینکه به این ماه ربیع گفته مى شود این است که در فصل بهار گیاهان تر و تازه اند و نامگذارى این ماه در فصل بهار رخ داده است.
اعمال مشترک اول هر ماه
1ـ دعا
در زمان دیدن هلال خواندن دعاى هلال وارد شده است و أقلش آن است که سه مرتبه بگوید اللّهُ اَکْبَر و سه مرتبه لا إلهَ الَّا الْلّه و سپس بگوید: اَلْحَمْدُ لِلّهِ الَّذى أذْهَبَ شَهْرَ کَذا وَ جاءَ بِشَهْرِ کَذا.بهترین دعاى زمان رؤیت هلال دعاى 43 «صحیفه سجادیه» است.
2ـ قرآن
خواندن هفت مرتبه سوره «حمد».
3ـ روزه
از امورى که بر آن تأکید شده، سه روز روزه گرفتن در هر ماه است. مرحوم «علامه مجلسى در «زادالمعاد» مى گوید: مطابق مشهور، این سه روز، پنجشنبه اول ماه و پنجشنبه آخر ماه و چهارشنبه اول از دهه وسط ماه است.
4ـ نماز
شب اول ماه: دو رکعت نماز بجا آورد، به این نحو که: در هر رکعت پس از سوره «حمد» سوره «انعام» را بخواند سپس از خداوند متعال بخواهد که او را از هر ترسى و هر دردى ایمن گرداند. روز اول ماه: خواندن نماز اول ماه که آن دو رکعت است، در رکعت اول بعد از «حمد» سى مرتبه سوره «توحید» و در رکعت دوم بعد از «حمد» سى مرتبه سوره «قدر» بخواند و بعد از نماز صدقه اى در راه خدا بدهد، هر کس چنین کند سلامت خود را در آن ماه از خداوند متعال گرفته است.
چرا ربیع الاول و ربیع الثانی مصادف با بهار طبیعت نیست؟
معانی ماه های قمری به شرح زیر است:
ماه ربيع الاول و ربيع الثاني بهار عربهاست: ربیع در لغت از ریشه ر ب ع به معنای بهار و خوش و خرم است. ازسالیان دراز، این ماه ها را به علت خوش یمن بودن به این نامها که به معنی بهار است، نامیده‏اند.»
جمادي الاول و جمادي الثاني که مصادف با شروع خشكسالي است و از جماد (بی حرکت بودن) گرفته شده و روئیدن گیاه در آن سخت و دشوار می شود.
رجب در لغت از ریشه ر ج ب به معنای عظیم و بزرگ است و عرب به خاطر تعظیم آن در این ماه جنگ نمی کرد. همچنین گفته اند که رجب از ریشه سامی آرامی ریزبا (علی الاصول رِجبا، خورشید، تابستان) یا از سامی غربی رشپ (ایزد آتش) گرفته شده است. بر این مبنا ماه رجب در اصل به معنی ماه گرما بوده است. پذیرش این ریشه برای ماه رجب، نشان از آن است که ماه های عربی ریشه در ماه های ملت های سامی دارد.
شعبان در لغت از ریشه ش ع ب و به معنای شعبه و فرقه است. قبایل عرب در ماه شعبان (ماه جدايي) از هم جدا مي شدند و هر كدام در طلب آب به يك سمت راه مي افتادند. رمضان در لغت از ریشه ر م ض به معنای گرم و سوزان و از درون سوختن است. رمثانه در زبان عبری به معنای ماه شدت گرما است. در این ماه عربها به لحاظ آب و غذا در تنگنا قرار گرفته و چاره اي جز صرفه جويي مطلق ( يا همين روزه خودمان) نداشتند. شوال از ریشه ش و ل و به معنای زیاد شدن و برداشته شدن است. این ماه، ماه جفت گيري شتران، زیاد شدن شیر شتران آبستن، ماه قطار کردن شتران به جهت سفر است. شمبلت به زبان سامی مندایی به معنای ماه کاسته شدن گرماست.
ذی القعده ماه نشستن و دست کشیدن از جنگ و خونریزی است
دی حجه ماه زیارت و طواف نمودن کعبه است که از زمان حضرت ابراهیم مرسوم بوده و برای عربها نه تنها ماه زیارت کعبه که ماه رونق گرفتن کسب و تجارت بوده است. محرم از ریشه ح ر م به معنای حرام شده است و در این ماه قتال بر مردم حرام بوده است. لازم به ذکر است ماه محرم و صفر را به دلیل خالی شدن مکه بعد از مراسم حج یا به دلیل این که این ماه اوج سرما و زمستان بوده و هیچ محصولی در آن موقع برداشت نمی شده است، صفران یا صفر اول و صفر دوم می گفتند.
صفر به معنای خالی شدن مکه بعد از مراسم حج یا خالی بودن زمین از محصول است
حال یک سوال پیش می آید: چرا عرب ها با این همه حساسیتی که روی اسامی و معانی دارند، رابطه ای بین ربیع الاول و ربیع الثانی آنها با بهار نیست؟ و چرا این دو ماه در طول سال گردش دارند؟ سال قمري مثل سال شمسی (که هر چهار سال یکی از سالهایش به جای 365 روز 366 روز دارد و آن سال را سال کبیسه می گویند) هر سه سال يكبار يك ماه سيزدهم داشته که به آن نسي می گفتند. با داشتن اين ماه ده روز كمبود سال قمري نسبت به سال شمسي جبران مي شد و ماه هاي قمري همیشه با معانی خودشون تطابق داشتند و مثل الان در طول سال نمی چرخيدند. اما در سال ده هجري در سوره توبه آيات 36 و 37 این مطلب نازل می شود که تعداد ماه های یک سال هميشه 12 ماه است و از آن تاریخ به بعد ماه سیزدهم حذف شد و در نتيجه ماه های قمري در طول سال شروع به چرخيدن کرد.
آیاتی که به آن استناد شده است این دو آیه هستند:
إِنَّ عِدَّةَ الشُّهُورِ عِندَ اللّهِ اثْنَا عَشَرَ شَهْراً فِي كِتَابِ اللّهِ يَوْمَ خَلَقَ السَّمَاوَات وَالأَرْضَ مِنْهَا أَرْبَعَةٌ حُرُمٌ ذَلِكَ الدِّينُ الْقَيِّمُ فَلاَ تَظْلِمُواْ فِيهِنَّ أَنفُسَكُمْ وَقَاتِلُواْ الْمُشْرِكِينَ كَآفَّةً كَمَا يُقَاتِلُونَكُمْ كَآفَّةً وَاعْلَمُواْ أَنَّ اللّهَ مَعَ الْمُتَّقِينَ * إِنَّمَا النَّسِيءُ زِيَادَةٌ فِي الْكُفْرِ يُضَلُّ بِهِ الَّذِينَ كَفَرُواْ يُحِلِّونَهُ عَاماً وَيُحَرِّمُونَهُ عَاماً لِّيُوَاطِؤُواْ عِدَّةَ مَا حَرَّمَ اللّهُ فَيُحِلُّواْ مَا حَرَّمَ اللّهُ زُيِّنَ لَهُمْ سُوءُ أَعْمَالِهِمْ وَاللّهُ لاَ يَهْدِي الْقَوْمَ الْكَافِرِين* تعداد ماه‏ ها نزد خداوند در كتاب الهى، از آن روز كه آسمانها و زمين را آفريده، دوازده ماه است؛ كه چهار ماه از آن، ماه حرام است و جنگ در آن ممنوع مى‏باشد. اين، آيين ثابت و پابرجاى الهى است. بنابر اين، در اين ماه‏ ها به خود ستم نكنيد و از هرگونه خونريزى بپرهيزيد و به هنگام نبرد با مشركان، دسته جمعى پيكار كنيد، همان گونه كه آنها دسته جمعى با شما پيكار مى‏كنند و بدانيد خداوند با پرهيزگاران است. نسى‏ء (جا به جا كردن و تاخير ماه‏هاى حرام)، افزايشى در كفر مشركان است كه با آن، كافران گمراه می ‏شوند. يك سال، آن را حلال، و سال ديگر آن را حرام مى كنند، تا به مقدار ماه‏هايى كه خداوند تحريم كرده بشود (و عدد چهار ماه، به پندارشان تكميل گردد. به اين ترتيب، آنچه را خدا حرام كرده، حلال بشمرند. اعمال زشتشان در نظرشان زيبا جلوه داده شده و خداوند جمعيت كافران را هدايت نمى‏ كند.