صفحه اصلي > یادداشت > هویت در قاب مجازی
هویت در قاب مجازیامروز, 09:54. نويسنده: monshi |
 در جهان معاصر، مسئله هویت دیگر صرفاً یک موضوع فردی یا روانشناختی نیست؛ بلکه به یکی از مهمترین دغدغههای اجتماعی و فرهنگی تبدیل شده است. محمد جعفری/ نسل جوان بیش از هر دورهای در معرض جریانهای متنوع فکری، فرهنگی و رسانهای قرار دارد و همین تکثر، فرآیند شکلگیری هویت را پیچیدهتر از گذشته کرده است. اگر در گذشته خانواده، مدرسه و نهادهای سنتی نقش اصلی را در هویتبخشی ایفا میکردند، امروز شبکههای اجتماعی به بازیگری قدرتمند در این میدان بدل شدهاند.پلتفرمهایی مانند Instagram، TikTok و X نهتنها ابزار ارتباطیاند، بلکه به فضایی برای بازنمایی «خود» تبدیل شدهاند. جوان امروز در این فضاها میآموزد چگونه دیده شود، چگونه سخن بگوید و حتی چگونه احساساتش را ابراز کند. در چنین شرایطی، هویت بیش از آنکه در درون شکل بگیرد، در معرض بازخوردهای بیرونی و سنجشهای مجازی قرار میگیرد. یکی از مهمترین پیامدهای این وضعیت، وابستگی هویت به تأیید اجتماعی است. شمار دنبالکنندگان، تعداد لایکها و میزان بازنشر محتوا، به معیارهایی برای سنجش ارزش فردی بدل شدهاند. این سنجش مداوم، گاه باعث میشود جوانان تصویری غیرواقعی از خود ارائه دهند؛ تصویری که بیش از آنکه بر اصالت استوار باشد، بر جذابیت و مقبولیت عمومی تکیه دارد. در نتیجه، فاصلهای میان «خود واقعی» و «خود مجازی» شکل میگیرد؛ فاصلهای که میتواند به تعارض درونی و اضطراب هویتی بینجامد.از سوی دیگر، شبکههای اجتماعی فرصتهایی کمنظیر نیز فراهم کردهاند. جوانان میتوانند استعدادهای خود را عرضه کنند، به جریانهای فکری متنوع دسترسی داشته باشند و صدای خود را به گوش دیگران برسانند. بسیاری از کنشهای اجتماعی، فرهنگی و حتی اقتصادی در همین بسترها شکل گرفته است. بنابراین، مسئله اصلی نه حذف این فضا، بلکه نحوه مواجهه آگاهانه با آن است.در این میان، نقش خانواده و نظام آموزشی بیش از پیش اهمیت مییابد. اگر مهارت تفکر انتقادی، خودشناسی و سواد رسانهای به جوانان آموزش داده شود، آنان خواهند توانست میان واقعیت و روایتهای مجازی تمایز قائل شوند. هویت پایدار زمانی شکل میگیرد که فرد، پیش از جستوجوی تأیید بیرونی، به شناخت درونی دست یافته باشد. شبکههای اجتماعی میتوانند ابزار باشند، اما نباید به معیار ارزشگذاری انسان تبدیل شوند. نکته قابل تأمل دیگر، سرعت تحولات دیجیتال است. الگوریتمها سلیقه میسازند، ترندها سبک زندگی پیشنهاد میکنند و جریانهای مجازی گاه به سرعت به الگوهای رفتاری تبدیل میشوند. در چنین فضایی، ثبات هویتی نیازمند پشتوانه فرهنگی و فکری است. جامعهای که نتواند روایت بومی و معناداری از هویت ارائه دهد، ناگزیر مصرفکننده روایتهای وارداتی خواهد شد.امروز بیش از هر زمان دیگری، بازگشت به گفتوگوهای عمیق خانوادگی و اجتماعی ضروری است. جوانی که فرصت بیان دغدغهها و پرسشهایش را در فضای امن خانواده و جامعه بیابد، کمتر نیازمند پناه بردن به هویتهای مصنوعی خواهد بود. هویت نه در تعداد بازدیدها، بلکه در کیفیت ارتباطها شکل میگیرد.در نهایت باید پذیرفت که عصر دیجیتال، واقعیتی انکارناپذیر است. نه میتوان آن را نادیده گرفت و نه میتوان بدون آمادگی در آن زیست. آنچه اهمیت دارد، تربیت نسلی است که بتواند از این ابزارها برای رشد و خلاقیت بهره ببرد، بیآنکه اصالت خویش را واگذارد. هویت در قاب مجازی اگرچه بازنمایی میشود، اما ریشه آن همچنان در عمق باورها، ارزشها و تجربههای زیسته فرد قرار دارد. بازگشت |